استنباط كرده است كه بسيار نظر كرده ومع ذلك از جودت حدس هم دور نبوده واجتهاد كرده است ، در تعصّب نسبت به بسيارى از آنچه مخالف حقّ است . . . وافراد هيچ طايفه‌اى شايسته‌تر از متابعت وتعصّب ورزى نيستند از آنان كه هنگامى كه رأيي را اخذ مىكنند آن را تصديق كنند زيرا اين طايفه را فقط صدق ودرستى نجات مىبخشيد . وما اين كتاب را تأليف نكرديم مگر آنكه حقيقت را بر نفس خود آشكار كنيم يعنى بر كساني كه به منزلهء قائم مقام ما هستند وامّا براي عامّه وسايران كه أهل اين كار وفنّ باشند در كتاب شفا مسائل بسيارى نوشته‌ايم كه ما فوق حاجت آنهاست وبه زودى در لواحق مطالب ديگرى را به آنان اعطا خواهيم كرد علاوة بر آنچه در كتاب شفا موجود است . وبه هر حال فقط از خداوند استعانت مىجوييم . » « 22 » شيخ الرئيس تمايلات عرفانى وباطني خويش را در نمط نهم كتاب إشارات « في مقامات العارفين » مخفى نمىدارد . مطالب فوق علاوة بر آن كه نشانهء حريّت فكرى اوست بيانگر ديدگاه جامعه شناختى أو نيز نسبت به أوضاع وأحوال جامعه عوام زده عصر خويش مىباشد . ج - دورهء أوج گيرى وتكامل فلسفه أصيل اسلامى : با سپرى شدن دوران ترجمه در جهان اسلام ، تقريبا چهار جريان نيرومند عقلي به موازات يكديگر همراه با نوعي تخاصم وتعارض در كار بودند . آن چهار جريان عظيم عبارتند از : 1 - علم كلام 2 - حكمت مشاء 3 - حكمت اشراقي وذوقي 4 - عرفان وتصوف كه به طرز شگفت انگيز وبا نظمى كاملا طبيعي تمامى اين جريانات در ظرف قرون ششم وهفتم وهشتم وبعضا تا دهم هجرى قمري به أوج كمال وبلوغ خود